Bibliographie générale

WIKINDX Resources

Van Duppen, Dirk and Johan Hoebeke, De SupersamenwerkerAnvers: EPO, 2016. 
Resource type: Book
Languages: Nederlands
ID no. (ISBN etc.): ISBN : 978-94-6267-065-5
BibTeX citation key: VanDuppen2016
View all bibliographic details
Categories: Biologie, Psychologie
Creators: Hoebeke, Van Duppen
Publisher: EPO (Anvers)
Librairie    Foire aux livres, ManiFiesta, Bredene
Date d’achat    samedi 17 septembre 2016
Abstract

Inleiding. Een veranderend mensbeeld 9

Waarom wij samenwerken 9

Van neoliberaal naar supersociaal 10

Empathie is de nieuwe rebellie’ 12

Drie lagen van empathie 13

De wisselwerking tussen sociaal zijn en slim zijn 15

De twee delen van het boek 16

Deel 1. Waarom wij samenwerken 19

1. Nieuwe inzichten vanuit de neurowetenschap 21

De spiegelneuronen en onze empathie 25

Oxytocine, het knuffelhormoon 28

De nervus vagus, de ‘tiende hersenzenuw’ 33

De frontale en prefrontale cortex: een instrument van zelfcontrole 37

Het altruïstische brein 39

VEN-neuronen en zelfbewustzijn 41

De aanraking: verbinding tussen hand, hart en geest 45

De neurobiologie van de aanraking 48

Primaire emoties en onze rede 49

Het spanningsveld tussen emotie en rede 53

Goeddoen voelt goed 55

De liefde, vooral een zaak van het brein 56

2. Nieuwe inzichten in de evolutionaire experimentele psychologie 59

De ultrasociale aap 61

De evolutionaire oorsprong van solidariteit 65

Hoe primaten reageren op ongelijkheid 68

Just babies 71

Zij en wij 74

Experimentele neuro-economie over zelfzucht en altruïsme 77

Altruïstisch straffen en onze aversie voor onrecht 78

Doodt de markt de moraal? 80

Hoe rijker hoe gieriger? 83

Goeddoen, de kleine zus van gelukkig zijn 85

Bedrog en zelfbedrog 89

Snel en traag denken 91

Tien courante denkfouten en hun evolutionaire verklaring 96

Framing 104

Het plezier van observeren en logisch nadenken’ 105

Mensenkinderen zijn van nature wetenschappers 106

De cognitieve revolutie en de wetenschappelijke revolutie 107

Evidence based, proefondervindelijk bewezen 110

3. Nieuwe inzichten in de paleoantropologie 113

Nieuwe technieken zorgen voor een impuls 113

De grote overgangen in de evolutie van het leven op aarde 115

Biologische evolutie 117

Culturele evolutie 119

Cumulatieve culturele evolutie 119

Landbouwrevolutie en strijd tussen klassen 122

De evolutionaire geschiedenis van sociale en fysieke intelligentie 123

Van reptiel naar zoogdier: van zelfzorg naar zorg voor de ander 124

Van zoogdier naar slimme primaat 126

Van primaat naar mens 127

Een symfonie van co-evoluties 129

De hypothese van Dunbar: ons grote sociale brein 133

Hoe cumulatieve cultuuropbouw verloopt 135

Variatie en verbeelding: onmisbaar in de cumulatieve culturele evolutie 137

Van het sociale naar het collectieve brein 140

Onderhuids zijn we allemaal Afrikanen 141

De taal die ons verbindt 144

Een kind heeft vele moeders 146

Grootmoedershypothese 149

De gelijkheid in de samenlevingen van jagers-verzamelaars 151

Het vooruit en achteruit van de Iandbouwrevolutie 154

De hoofdmannen en hun redistributie 157

Çatalhöyük, de erfenis van een lang vervlogen utopie 160

4. Wetenschappers over waarde en rijkdom 165

De set van Elinor Ostrom voor duurzame commons 166

Het beste uit mensen naar boven halen 169

Het leed van de ongelijkheid 171

Geweld en angst in ongelijke samenlevingen 172

De sociale gradiënt in gezondheid 174

Vakbonden en (on)gelijkheid 176

Sociale competitie en hebzuchtige concurrentie 17

Onderzoek naar wat mensen motiveert 178

Vervreemding 179

Het beste geneesmiddel 180

De intrinsieke motivaties van het artsenberoep 181

5. Hoe natuurlijke selectie en samenwerking samengaan 183

Altruïsme vijfmaal in overeenstemming met natuurlijke selectie 184

Verwantschapsselectie 184

Directe wederkerigheid 185

Indirecte wederkerigheid 186

Groepsselectie 186

Netwerkwederkerigheid 188

Het gevangenendilemma en het conflict tussen concurrentie en coöperatie 189

Strategieën voor duurzame samenwerking 190

De logica van de concurrentie weerlegd 192

Bevestiging, consistentie en coherentie 193

Altruïsme nog een zesde keer in overeenstemming met natuurlijke selectie 194

De homo supersapiens 195

Natuurlijke selectie en prosociaal gedrag in de pedagogie 196

Vygotsky en het sociaal constructivisme 198

Deel 2. De geschiedenis van het denken over samenwerking 201

6. Darwin en het denken over evolutie 203

Zijn de soorten voor eeuwig onveranderlijk? 203

Plato, Aristoteles en de atomisten van het oude Griekenland 205

De wetenschap wrikt zich los uit de greep van de theologie 207

De ouderdom van moeder aarde 212

De lange geschiedenis van de aarde 213

Catastrofes of geleidelijkheid 215

Darwins reis met de Beagle 217

Darwin en de struggle for life 221

7. Darwin, genetica en dialectiek 227

Evolutie als wetenschappelijke theorie 227

De weg van Wallace naar de evolutietheorie 228

Darwins fundamentele bewijsvoering 230

De evolutietheorie en de empirie 232

De emtjes van Mendel en de fruitvliegjes van Morgan 234

De evolutietheorie en de populatiegenetica 236

Het zelfzuchtige gen 238

Niet in onze genen 241

Het biologische reductionisme teruggefloten 244

Het dialectische DNA 246

Organismen scheppen hun eigen omgeving 246

Onderbroken evenwichten, ritmeverschillen 247

Neutrale evolutie, zwikken 249

Aseksuele deling en seksuele samensmelting 251

8. Het leven als een samenwerkingsavontuur 255

Moeder aarde 255

De oersoep 257

De oercel 260

De prokaryoten 262

De eukaryoten: eenheid uit verscheidenheid 264

Samenwerking tussen eukaryoten: het ontstaan van meercellig leven 268

Vallen en opstaan 270

En hoe nu verder? 275

9. Sociaal-darwinisme en neoliberalisme 277

Darwin over het edelste in de mens 278

De sociale instincten 279

Spencer: de ideoloog van het sociaal-darwinisme 281

De samenleving als een optelsom van individuen 284

Spencer en het neoliberalisme 285

Het ‘wetenschappelijk racisme’ en de antropologie van het sociaal-darwinisme 287

Ernst Haeckel 289

In de Verenigde Staten ook vandaag nog 293

Eugenetica als medische toepassing van het sociaal-darwinisme 295

Sociaal-darwinisme in Frankrijk 297

Eugenetische praktijken: van de VS naar nazi-Duitsland 298

De Holocaust en de vergassing van het meest kwetsbare ‘eigen volk’ 300

Eugenetica na de Tweede Wereldoorlog 303

Neoliberalisme: een economische toepassing van het sociaal-darwinisme 305

Niet Adam Smith maar Jeremy Bentham 306

De rechten van de mens en het neoliberalisme 311

Verandering in zicht 315

10. Een pleidooi voor een warme, solidaire samenleving 317

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: het sociaal-darwinisme gepareerd 317

Sociale grondrechten 318

Natuurlijke ongelijkheid 321

Ongelijkheid door mensenwerk 322

Te zijn of te hebben 324

Solidariteit: van utopie tot wetenschap 326

Verklarende woordenlijst 327

Noten 333


  
Notes
Certaines choses sont organisées, comme les atomes pour former une molécule. Certains animaux sont particulièrement sociaux, comme les abeilles et les fourmis et cela peut comporter de faire passer l’intérêt général avant l’intérêt particulier. Le capitalisme est une organisation profondément, intrinsèquement sociale : les uns sont propriétaires des moyens de production et les autres travaillent pour les premiers ; l’un ne va pas sans l’autre. (Il y reste des producteurs indépendants, mais par définition en marge du capitalisme.) L’altruisme est encore autre chose, mais ce peut être un atruisme de fait comme celui des fourmis, ou des ouvriers vis-à-vis de leurs capitalistes, ou un altruisme éthique. (Il y a entre capitalistes et travailleurs salariés une relation de coopération qui n’est pas de l’entraide.) Le socialisme est aussi une organisation sociale, mais différente du capitalisme. Une longue période de socialisme pourrait conduire à la fois à un énorme progrès technique et à un profond changement des mentalités, qui permettrait une société communiste, sociale par essence, différente du capitalisme et du socialisme. On pourrait encore faire bien d’autres disctinctions de ce genre.

Le livre pèche par une certaine confusion entre tous ces niveaux, utilise un peu facilement le verbe samenwerken pour toute sorte de situations non comparables.

Un autre défaut du livre est le flou de la distinction, rarement explicite, entre acquis scientifique et spéculation intéressante.

En particulier, il faut se prémunir de l’évolutionnisme spéculatif. Certains traits (au sens de caractéristiques) présentant un avantage ont été sélectionnés naturellement. C’est un mécanisme d’apparition de nouvelles variétés et de nouvelles espèces. L’évolution peut aussi véhiculer tout un ballast de traits qui n’ont pas été sélectionnés. L’évolution peut rester conicée dans une ornière. Les quatre nageoires des poissons ont pu être sélectionnées. Les animaux quadrupèdes ne le sont pas nécessairement parce que cela présente un avantage pour eux, mais peut-être parce que l’ornière de la quadripédie, héritée des poissons, était trop profonde. Bref, la théorie darwinienne dit que la sélection est un mécanisme fondamental de l’évolution. Elle ne dit pas que tout ce qui existe a été sélectionné. (En outre, chez certains animaux dits supérieurs, surtout chez l’homme, il y a des héritages culturels, non biologiques.) Il est difficile de savoir ce qui vient effectivement de la sélection et il faut se prémunir de spéculer, à partir d’avantage sélectif raisonnablement évident, sur ce qui s’est réellement passé.

Dans le commentaire de citations ci-dessous, je relève surtout ce genre d’ambiguïtés. Attention, cela peut donner une image fausse du livre, qui reste tout à fait passionnant à lire malgré ces imprécisions. Le livre est un bon stimulant d’une réflexion profonde sur l’être humain et la société.


  
wikindx 5.3.2 ©2018 | Total resources: 1310 | Username: -- | Bibliography: WIKINDX Master Bibliography | Style: Associação Brasileira de Normas Técnicas (ABNT) | Database queries: 44 | DB execution: 0.09204 secs | Script execution: 0.18678 secs